युगाब्दः ५१२० माघमासः

फेब्रवरी २०१९

...

सर्वेे इच्छन्ति दीर्घम् आयु: । किन्तु सा दीर्घायुष्कता इच्छामात्रेण न सिद्ध्यति । आयुष: परिमाणं भगवता निश्चीयते इति तु भागश: सत्यम् । वस्तुत: तु अस्माकं जीवनशैली एव अस्मदीयस्य आयु:परिमाणस्य निर्णायकं भवति । आहारपद्धति-क्रियाशीलता-स्वास्थ्य-चिन्तनादय: यस्य उत्तमा: स्यु:...

...
अनुकरणार्हं जीवनम्

गते डिसेम्बर्मासे १५ दिनाङ्के डा.एल्स्वतर्वर्यस्य प्राणवियोग: जात:, यस्य च जीवनं नितरां प्रेरणादायकम् अस्ति । प्रेरणावर्धकेषु विषयेषु पत्रिका: दूरदर्शनादय: वा प्राय: आस्थां न प्रदर्शयन्ति, यत: एतत्सम्बद्धा:...

...
प्रतिस्पन्दः

पर्वतात् पर्वतं कूर्दमानस्य कस्यचित् साहसिकस्य प्राणिन: चित्रेण विभूषित: पुष्यमासाङ्क: आन्तं पठित: सोत्कण्ठम् । सम्पादकीयलेखे कञ्चित् अज्ञातं सुकृतकर्तारम् अहमद्-अलीनामानं पुरस्कृत्य एतया पत्रिकया स्ववैशाल्यम्...

...
कश्चन यात्राप्रसङ्गः
म.वि.कोल्हटकरः

यात्राप्रसङ्गे अक्षिसात्कृत: कश्चन प्रसङ्ग: मम स्मृतिपथम् आयाति । तम् अत्र उपस्थापयामि तावत्।

...
पत्रम् अश्रूणि च
तमिल्मूलम् - कल्किकृष्णमूर्ति:
अनु - सौम्याजानिः

प्रसिद्धस्य देवीविद्यालयस्य संस्थापिका प्रमुखा च सहोदरी अन्नपूरणीदेवी एकस्मिन् दिने सायङ्काले प्रतिदिनमिव, विद्यालयं परित: विद्यमाने उद्याने सञ्चरन्ती आसीत् । विद्यालयात् किञ्चिद्दूरे किञ्चन भवनम् अस्ति । तस्मात् य: नादस्वरवाद्यध्वनि: निस्सृत: तेन तस्या: प्राक्तनविचारा: केचन..

...
चन्द्रमसः पर्वतः
१२. गुहायां दिग्भ्रान्तता
बाङ्गलामूलम् - विभूतिभूषणवन्द्योपाध्यायः
अनु - विश्वजित् प्रामाणिकः

सारात्रि: अपि अतिक्रान्ता । शङ्कर: साम्प्रतं दु:साहसेन दुर्दान्त: जायमान: वर्तते । यदि स्वप्राणान् संरक्ष्य एव अस्मात् भीषणात् अरण्यात् उद्धरणं प्राप्तव्यं तर्हि तेन भयार्तेन न भवितव्यम् । दिनद्वयं यावत् स: कुत्रापि अगत्वा पटमण्डपे..

...
दृष्टिशोधनम्
(सं) - सुभाषचक्रवर्ती

एकदा ब्रह्मविदम् आचार्यम् उपसृत्य कौचित् ब्रह्मचारिणौ अवदताम् - ‘‘भगवन् ! दयया भवान् आवाम् ब्रह्मविद्याम् उपदिशतु’’ इति । आचार्य: तयो: जन्मस्थानं मातु: पितुश्च परिचयं विचार्य ताभ्याम् एकैकं पारावतं दत्त्वा अवदत् - ‘‘केनापि यथा न दृश्येत तादृशं स्थानं गत्वा पारावतं निहत्य आनयताम्’’ इति ।

...
निगृहीतः कः आसीत् ?
(सं) - डा।। नारायणशास्त्री, काङ्करः

सः आसीत् ब्रिटिश्शासनकाल: । तत: मुक्तिं प्राप्तुं सर्वत्र परमोत्साह: अवर्तत । तत्र तत्र जना: सम्भूय आन्दोलनं कृत्वा शासकान् स्वमनोभावै: परिचाययितुं चेष्टावन्त: तिष्ठन्ति स्म । प्राय: इदम् आन्दोलनम् अहिंसकम् एव भवति स्म । क्वचिद् एव तत् हिंसकम् अपि भवति स्म । कदाचित् प्रवृत्ते हिंसके आन्दोलने कस्यचन उच्चाधिकारिण:...

...
...
न हिंस्यात् सर्वभूतानि
विजयमुक्तिमुनिचन्द्रसूरी

पञ्जाबराज्यस्थात् भटिण्डात: बिकानेरं प्रति यत् रेल्यानं गच्छति तस्य नाम श्रूयते - ‘क्यान्सर् ट्रेन्’ इति । कर्करोगग्रस्ता: एव आधिक्येन प्रयाणं कुर्वन्ति तेन यानेन इत्यत: एतत्...

...
मन्त्रिणः चातुर्यम्
(सं) - श्यामला

राजा विक्रमसिंह: महान् कलापोषक: । तस्य आस्थाने बहव: कलाकारा: आसन् । सर्वे अपि तस्य कलाप्रीतिं प्रशंसन्ति स्म । किन्तु मन्त्रिण: खेद: तु ...

...
वार्ताः

उत्तरप्रदेशसंस्कृतसंस्थानेन डिसेम्बर्मासस्य १२ दिनाङ्के सन्तकबीरनगरजनपदे गिठनीग्रामे वाग्व्यवहारकार्यशालाया: उद्घाटनं जातम् । एतस्या: समापनं डिसेम्बर्मासस्य १७ दिनाङ्के जातम् ।...

भारतीयं भौतिकशास्त्रम्

भारते वेदादीनाम् अध्ययनं यद्यपि आ वैदिककालात् एव प्रचलति, तथापि भौतरसायनयान्त्रिकतन्त्रज्ञानादिदृष्ट्या तेषाम् अध्ययने अपर्याप्तता अनुभूयते इति तु अनन्यगतिकतया वक्तव्यं भवति । भौतरसायनयान्त्रिकतन्त्रज्ञानादिदृष्ट्या वेदादीनाम् अध्ययनम् इतोऽपि गभीरतया प्रवर्तेत । तादृशस्य अध्ययनस्य परिणामरूपेण अस्मद्ग्रन्थेषु विद्यमानं विज्ञानं तन्त्रज्ञानं वा जगत: सम्मुखे प्रकाशयितुं शक्यम्

पूजितलक्ष्मीः' इत्यत्र साधुता - २६५
माणवकः

शिष्य: - श्रीमन् ! येन लक्ष्मी: पूजिता स: भवति ‘पूजितलक्ष्मीक:’ इति । आचार्य: - येन लक्ष्म्य: पूजिता: स: पूजितलक्ष्मीक: । पूजितलक्ष्मी: अपि ।

नवोदयविद्यालयेषु संस्कृतम्

देशे प्रतिजनपदम् एकैक: जवाहरनवोदयविद्यालय: अस्ति प्राय: । ५९६ जवाहरनवोदयविद्यालया: केन्द्र-सर्वकारेण सञ्चाल्यन्ते । अद्यावधि एतेषु विद्यालयेषु संस्कृतविषय: न आसीत् । केन्द्रीयविद्यालया: आदौ जर्मन्भाषास्थाने संस्कृतविषयं पुरस्कृतवन्त: । तदनन्तरं नवोदयविद्यालयै: अपि सा एव परम्परा अनुसृता दृश्यते अद्यत्वे । मानवसंसाधनविकासमन्त्रिणी श्रीमती स्मृतिईराणी एतं विषयं समर्थितवती आसीत् । नवोदयविद्यालयेषु

...
सहस्रनामतस्तुल्यम्
विद्वान् श्रीरमणशर्मा

लोके विष्णुसहस्रनामस्तोत्रस्य पारायणं प्रसिद्धम् । महाभारते अनुशासनपर्वणि भीष्मयुधिष्ठिरसंवादरूपेण इदं स्तोत्रं पठितम् । तत्पारायणाङ्गत्वेन च पुरस्तात् पश्चाच्च...